Een veiliger Waregem Koerse is niet per se meer paardenwelzijn

door Dierenarts Mariella Debille

Geschreven op persoonlijke titel

Oprichter en bestuurder Van Staartjes VZW

Vicevoorzitter Brusselse Raad voor dierenwelzijn

Wie dieren als voelende wezens erkent, moet verder durven kijken dan een paardenneus lang is.

Ook dit jaar stond Waregem Koerse in het middelpunt van het debat. Emoties liepen hoog op en voor- en tegenstanders zochten elkaar op. De ene zag traditie, sport en feestelijkheden. De andere zag dieren die voor menselijk vermaak worden ingezet en daarbij risico’s lopen.

Nu de editie achter de rug is, is het misschien tijd om uit de emotie te stappen en de kwestie nuchter te bekijken.

Kunnen we de risico’s voor de paarden beperken? En als we daarin slagen, betekent dat dan automatisch dat hun welzijn voldoende wordt gewaarborgd?

Kunnen we de risico’s beperken?

Na de dramatische editie van 2025, waarbij twee paarden om het leven kwamen, werd gezocht naar maatregelen om het parcours veiliger te maken. In een gesprek met paardenexpert en etholoog dr. Marc Piérard, verbonden aan de universiteit van Lancashire, werd duidelijk dat er internationaal al langer wordt gezocht naar manieren om risico’s tijdens wedrennen te beperken. Daarbij wordt gekeken naar de vorm en kleur van hindernissen, het weglaten van hindernissen, het aantal deelnemers en de leeftijd van de paarden.

Ook Waregem Koerse nam na 2025 concrete maatregelen. De Ierse Berm en de Open Ditch verdwenen uit het parcours en werden vervangen door nieuwe hindernissen. De minimumleeftijd voor deelnemende paarden werd verhoogd van vier naar vijf jaar en het aantal starters in de hindernisrennen werd beperkt van veertien naar twaalf. De organisatie liet zich daarbij inspireren door internationale voorbeelden en bezocht de hippodromen van Auteuil en Compiègne.

Dat zijn maatregelen die de risico’s kunnen beperken. Maar misschien is het vraagstuk daarmee niet opgelost.

Een minder moeilijk parcours met minder technische hindernissen betekent immers niet noodzakelijk dat het paard minder wordt belast. Wat de invloed van die aanpassingen is op snelheid en aandrijving door de jockey, blijft een cruciale vraag.

Een parcours dat minder weerstand biedt, kan ook meer ruimte geven om de snelheid op te drijven en het paard verder aan te sporen. Zo kan een veiligheidswinst op de ene plaats nieuwe risico’s creëren op een andere.

We moeten daarom kijken naar het volledige systeem waarin paard, jockey, parcours en competitie samenkomen. Een systeem waarin ook economische belangen een rol spelen.

Maar wat betekent welzijn voor het paard?

Misschien vraagt de erkenning van dieren als voelende wezens om een breder perspectief dan alleen het verminderen van risico’s.

Sinds 24 mei 2024 bepaalt Artikel 7bis van de Grondwet dat de federale Staat, de gemeenschappen en de gewesten streven naar bescherming van en zorg voor dieren als wezens met gevoel.

Als een dier kan voelen en ervaringen kan hebben, volstaat het dan om te kijken hoe we de kans op verwondingen kunnen verkleinen?

Is dierenwelzijn niet heel wat meer dan dat?

Paardenexpert en etholoog Marc Piérard stelt vanuit het perspectief van het paard een eenvoudige, maar fundamentele vraag: “What’s in it for the horse?” Wanneer we met paarden werken of sporten, moeten we volgens hem niet alleen kijken naar wat de mens uit die interactie haalt, maar ook naar wat het paard eraan heeft.

Die vraag kwamen we ook tegen in het debat over het houden van dolfijnen voor shows. Ook daar volstaat het niet om te zeggen dat het dier verzorgd wordt, getraind is en een show kan uitvoeren. De vraag is fundamenteler: past de activiteit zelf bij wat we vandaag weten over het dier en zijn welzijn? Dat een activiteit technisch veilig kan verlopen, maakt haar nog niet automatisch welzijnsvriendelijk.

Dat brengt ons al een heel stuk dichter bij wat we vandaag onder dierenwelzijn verstaan.

Dierenwelzijn is immers meer dan de afwezigheid van ziekte, pijn of verwondingen. De hedendaagse wetenschap kijkt steeds nadrukkelijker naar de ervaringen en mentale toestand van het dier zelf.

Het Five Domains Model, ontwikkeld door David J. Mellor en collega’s en in 2020 geactualiseerd, biedt daarvoor een belangrijk wetenschappelijk kader. Het kijkt niet alleen naar voeding, fysieke omgeving en gezondheid, maar ook naar gedragsinteracties en uiteindelijk naar de mentale toestand van het dier.

Het gaat dus niet alleen om de vraag of een paard ongedeerd de finish bereikt. Ook honger of dorst, pijn, ongemak, angst, stress, frustratie of verveling beïnvloeden het welzijn. Maar ook positieve ervaringen tellen mee: comfort, veiligheid, sociale interactie, keuzevrijheid en de mogelijkheid om betekenisvol gedrag te vertonen.

Het perspectief verschuift daarmee van wat wij met het paard willen bereiken naar wat het paard zelf ervaart.

Een paard kan zonder verwondingen de finish bereiken. Maar betekent dat dan automatisch dat zijn welzijn tijdens de wedstrijd gegarandeerd is?

Waar ligt de grens?

Bij wedrennen zijn prestaties, snelheid en competitie rechtstreeks verbonden met aanzienlijke financiële belangen. Hoe groter het economische belang, hoe groter ook het risico dat het dier wordt ingezet als middel om een menselijk doel te bereiken.

Precies daar ligt de moeilijkere vraag. Niet alleen: hoe kunnen we het gebruik van dieren veiliger maken? Maar ook: wat vragen we eigenlijk van een dier, en voor welk menselijk doel?

De vraag stelt zich dan ook of deze vorm van paardensport nog te verzoenen is met wat we vandaag onder dierenwelzijn verstaan.

Mijn antwoord is: nee.

Niet omdat elk risico onaanvaardbaar is. Niet omdat elke bezoeker van Waregem Koerse onverschillig zou zijn voor dieren. En ook niet omdat technische veiligheidsmaatregelen geen waarde hebben.

Wel omdat we verder moeten durven kijken dan de technische veiligheid van het parcours als we dieren oprecht de status geven van voelende wezens.

En als dat het geval is, moeten we ook de volgende, ongemakkelijkere vraag durven stellen: welke offers mogen wij van een dier vragen voor ons plezier, onze competitie en onze economische belangen?

Voor mij is de conclusie dan ook duidelijk: deze vorm van paardensport is niet te verzoenen met paardenwelzijn.

Een veiliger Waregem Koerse kan een betere Waregem Koerse zijn. Maar dat maakt haar nog niet welzijnsvriendelijk.

Als we dieren de volwaardige status willen geven die we hen in onze Grondwet toekennen, moeten we ook de moed hebben om de ethische en juridische grens concreet te trekken.